Back

ⓘ Wetenschapsgeschiedenis



                                     

ⓘ Wetenschapsgeschiedenis

Wetenschapsgeschiedenis is het vakgebied van de "geschiedenis van de wetenschap", dat uiteenvalt in verschillende deelgebieden. Zo bestaat er een geschiedenis van de filosofie, een geschiedenis van de natuurkunde. Elke wetenschap kan dus haar eigen verleden onderzoeken, terwijl daarnaast de wetenschapsgeschiedenis een vakgebied vormt binnen de historische wetenschap. Daarmee heeft het vakgebied een interdisciplinair karakter, hetgeen nog versterkt wordt doordat de wetenschapsgeschiedenis ook raakvlakken heeft met de wetenschapsfilosofie.

Binnen de historiografie is het vak van de wetenschapsgeschiedenis pas in de loop van de twintigste eeuw tot zelfstandigheid ontwikkeld. Met de eigen studies, tijdschriften en professionele standaarden wil dit vakgebied een eigen, nieuwe visie op het verschijnsel wetenschap bieden. Hiermee is dit vak verwant aan de wetenschapsfilosofie.

De studie van de geschiedenis van de wetenschap kent verschillende specialismen: de ontwikkeling der wetenschap als geheel, en die van afzonderlijke wetenschappelijke vakdisciplines; biografieen van belangrijke wetenschappers en uitvinders; deelstudies over achterhaalde en nieuwe theorieen, over uitvindingen, over patronen in de wetenschapsontwikkeling.

                                     

1. Geschiedenis van de wetenschap

Bij wetenschap gaat het om opzettelijk en doelgericht onderzoek en verwerving van kennis op een bepaald terrein of vakgebied of vakwetenschap. Deze vorm heeft sinds Plato en de middeleeuwen een geïnstitutionaliseerde vorm gekregen in academies, universiteiten, instituten, laboratoria.

                                     

1.1. Geschiedenis van de wetenschap Eerste beschavingen

Wetenschap in vroege culturen vond plaats van Mesopotamie, India, het Oude Egypte, Perzie, China tot bij de Mayas in Mexico. De oudste overleveringen uit het Nabije Oosten stammen uit Sumer, het huidige Irak. Rond 3500 v.Chr. begonnen de Mesopotamische volkeren, die in contact stonden met de Indusbeschaving, waarnemingen van de wereld vast te leggen met kwantitatieve en getalsmatige gegevens. Hun waarnemingen en metingen werden om andere dan wetenschappelijke redenen gedaan. Een concreet voorbeeld van de stelling van Pythagoras werd in de 18e eeuw v.Chr. vastgelegd: het Mesopotamische kleitablet met spijkerschrift Plimpton 322 vermeldt een aantal pythagorese drietallen 3.4.5 5.12.13. Dit kleitablet, gedateerd 1900 v.Chr., bevatte echter geen abstracte formulering van de stelling.

                                     

1.2. Geschiedenis van de wetenschap Klassieke oudheid

Wetenschap in de Klassieke Oudheid richtte zich primair op het verklaren van de werking van de kosmos. Aldus ontstond de natuurfilosofie en vervolgens de klassieke filosofie. Meer praktisch gericht waren de geneeskunde, de astronomie voor het opstellen van kalenders, en astrologie om de toekomst te voorspellen. De geleerden uit de Oudheid zullen zichzelf niet als zodanig hebben gezien, eerder zullen ze zich als natuurfilosofen, vaklieden artsen of onderwijzers of priesters astrologen of geneeskundigen hebben beschouwd.

Zo was ook de Griekse natuurwetenschap eigenlijk vooral natuurfilosofie. Er werd vooral nagedacht over hoe de natuur in elkaar zou moeten steken, en er werden veelal natuurfilosofische discussies gehouden. Er werden weinig experimenten uitgevoerd om te controleren of de gevonden beweringen op waarheid berustten, in tegenstelling tot later in de West-Europese ontwikkeling van de wetenschap, waar dit testen aan de werkelijkheid standaard zou worden.



                                     

1.3. Geschiedenis van de wetenschap Arabische periode

Na de Val van het West-Romeinse Rijk werden de grote bibliotheken van de Arabieren opgericht. De islamitische wetenschappers vertaalden in de eerste eeuwen na het begin van de islam verschillende Griekse, Perzische en Indische geschriften. Later ontwikkelden ze een eigen literatuur die opgetekend was in het Arabisch en geschreven werd door geleerden uit alle delen van het islamimperium. Vooral in de sterrenkunde en wiskunde gaat de ontwikkeling verder waar de Grieken gebleven zijn.

                                     

1.4. Geschiedenis van de wetenschap Middeleeuwen in Europa

Wetenschap in de middeleeuwen is in het Latijnse deel van het Romeinse Rijk geen sterk punt, vergeleken met haar Grieks/Hellenistische tegenhanger. Met het einde van de Romeinse beschaving kwam West-Europa met grote moeilijkheden die de intellectuele productie aantastten in de middeleeuwen terecht. De meeste klassieke wetenschappelijke verhandelingen gingen hier verloren. Pas met de Renaissance van de 12e eeuw is de interesse in het onderzoek naar de natuur hernieuwd. In deze periode ontwikkelde zich met name de Scholastische filosofie, die zich op de logica richtte en het empirisme bepleitte: men wilde de natuur als een coherent systeem van wetten zien die in het licht van de rede verklaard konden worden. Met deze blik gingen de middeleeuwse wetenschappers op zoek naar verklaringen voor fenomenen in het heelal en bereikten belangrijke vooruitgang in gebieden als de wetenschappelijke methode en fysica.

                                     

1.5. Geschiedenis van de wetenschap Renaissance

De renaissance was in de Europese geschiedenis een periode van opbloei van kunst, wetenschap en letteren die haar grondslag had in de "wedergeboorte" van de verworvenheden van de klassieke oudheid. De wetenschap in de renaissance is in een stroomversnelling gekomen door de herontdekking van klassieke wetenschappelijke teksten door de Val van Constantinopel in 1453 en de uitvinding van de boekdrukkunst rond dezelfde tijd. Dit laatste was goed voor de democratisering van het onderwijs en de snellere verspreiding van ideeen. De beginperiode wordt door historici wel gezien als een periode van teruggang in de natuurwetenschappen, terwijl de menswetenschappen juist floreerden. Humanisten hadden vooral interesse in sociale onderwerpen als de politiek, filologie en geschiedenis, ten koste van de natuurwetenschap en toegepaste wiskunde.

                                     

1.6. Geschiedenis van de wetenschap Wetenschappelijke revolutie

De wetenschappelijke revolutie kan grofweg gedateerd worden beginnend in het jaar 1543. Dit is het jaar, waarin Nicolaus Copernicus zijn De revolutionibus orbium coelestium Over de Revolutie der Hemelse sferen publiceerde, en Andreas Vesalius het eerste complete boek over de menselijke anatomie, De humani corporis fabrica libri septem deed verschijnen. In de daarop volgende periode wordt een fundamentele transformatie zichtbaar van wetenschappelijk gedachtegoed in natuurkunde, astronomie en de biologie, in de instituten die het wetenschappelijk onderzoek ondersteunen, en meer algemeen in het gangbare wereldbeeld. Mede hierdoor wordt deze periode gezien als de fundering van de moderne wetenschap.

                                     

1.7. Geschiedenis van de wetenschap Moderne wetenschap

De basis voor de moderne wetenschap is in de 17e eeuw gegroeid uit besef bij wetenschappers, dat eigen observatie en experiment de sleutel is tot kennis. Volgens Dijksterhuis 1950 leidde dit modernisme tot een mechanisering van het wereldbeeld, wat zijn hoogtepunt beleefde in de klassieke mechanica van Newton.

De wetenschapsontwikkeling heeft vanaf de 18e eeuw door een differentiatie in de traditionele terreinen van de natuurwetenschap en wiskunde geleid tot de opkomst van een hele verzameling sociale wetenschappen. De wetenschap leidde in de 19e eeuw verder tot professionalisering en institutionalisering en tot steeds verder gaande specialisatie begin 20e eeuw. De 20e eeuw toonde verder een groeiende rol van de wetenschap in de maatschappij met steeds meer producten, productie, management en bestuur, geïnspireerd op wetenschappelijke beginselen.

                                     

2. Wetenschappers

Lijsten van wetenschappers

Lijst van wiskundigen - Astronoom - Lijst van biologen - Lijst van geschiedkundigen - Lijst van informatici - Meteoroloog - Natuurkundige - Psycholoog - Seismologie - Scheikundige - Lijst van theologen -

                                     

3. Prijzen

Lijsten van winnaars van wetenschappelijke prijzen geven een beeld van de waardering door tijdgenoten.

  • Buys Ballotmedaille meteorologie
  • Rumford Medal
  • Darwin Medal
  • Fields Medal wiskunde
  • Copley Medal
  • Turing Award informatica
  • Nobelprijs
  • Spinozapremie Nederlandse wetenschapsprijs
  • Abelprijs wiskunde
  • Matteucci Medal
                                     

4. Organisaties voor wetenschapsgeschiedenis

Op het gebied van de wetenschapsgeschiedenis bestaan onafhankelijk van elkaar enige onderzoeksinstituten, universitaire vakgroepen, musea, tijdschriften en vakorganisaties.

                                     

4.1. Organisaties voor wetenschapsgeschiedenis Studie- en onderzoeksinstituten

  • Universiteit van Gent, Centrum voor Wetenschapsgeschiedenis.
  • Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Algemene Vorming wetenschapsgeschiedenis / Institute for History of Science, van de Faculteit der Bètawetenschappen
  • VU Medisch centrum afdeling Metamedica o.a. Medische Geschiedenis
  • Universiteit Twente Graduate Program Science, Technology and Society
  • Huygens Instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
  • Universiteit Utrecht Graduate Program Institute for the History and Foundations of Science
                                     

4.2. Organisaties voor wetenschapsgeschiedenis Musea

  • Universiteitsmuseum Utrecht
  • Rijksmuseum Boerhaave Leiden
                                     

4.3. Organisaties voor wetenschapsgeschiedenis Nederlands

  • Genootschap voor de Geschiedenis van de Geneeskunde, Wiskunde, Natuurwetenschappen en Techniek. Het werd in 1913 opgericht onder de naam "Vereeniging voor Geschiedenis der Genees-, Natuur-, en Wiskunde". Het ledental bedroeg op dat moment 240. De doelstelling was en is de kennis van de geschiedenis van deze disciplines te bevorderen. In november 2007 werd het genootschap omgedoopt in "Gewina, Belgisch-Nederlands genootschap voor wetenschaps- en universiteitsgeschiedenis / Société Belgo-Néerlandaise pour lhistoire des sciences et des universités" en werd het tijdschrift Gewina opgevolgd door een nieuw tijdschrift, Studium.
                                     

4.4. Organisaties voor wetenschapsgeschiedenis Nederlands

  • Studium, Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde, Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek, Refereed Journal successor to Gewina, 2008-
  • Gewina, Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde, Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek, Refereed Journal 1978-2007
                                     

4.5. Organisaties voor wetenschapsgeschiedenis Internationaal

  • Biology and Philosophy, Refereed Journal
  • History of Science, Refereed Journal
  • Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics, Refereed Journal
  • Early Science and Medicine, a Journal for the Study of Science, Technology and Medicine in the Pre-Modern Period, Refereed Journal
  • Synthese: An International Journal for Epistemology, Methodology, and Philosophy of Science, Refereed Journal
  • The British Journal for the History of Science, Refereed Journal
  • Annals of Science, Refereed Journal
  • International Studies in the Philosophy of Science, Refereed Journal
  • Isis tijdschrift, Universiteit van Chicago, Refereed Journal
                                     

4.6. Organisaties voor wetenschapsgeschiedenis Wetenschapshistorici

  • zie Lijst van wetenschapshistorici
  • International Dictionary of Intellectual Historians IDIH
  • en zie ook: George Sarton Medaille
                                     

5. Zie ook

  • Wetenschap
  • Geschiedenis van de techniek in Nederland
  • Wetenschapspsychologie
  • Geschiedenis van de technologie
  • Ideeengeschiedenis
  • Wetenschapsfilosofie
  • Geschiedenis van de filosofie
  • Wetenschapssociologie
                                     

6. Literatuur

Enige boeken en artikelen over de wetenschapsgeschiedenis:

  • G. Jensma & H. de Vries 1997. Veranderingen in het hoger onderwijs in Nederland tussen 1815 en 1940. Hilversum: Uitgeverij Verloren.
  • Eduard Jan Dijksterhuis 1950. De mechanisering van het wereldbeeld. Amsterdam. vierde druk, 1980.
  • B. Theunissen & L.C. Palm red. 1989. Wetenschapsgeschiedenis in perspectief, Terugblik en vooruitzicht. In de serie: Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde, Natuurweten-schappen, Wiskunde en Techniek 12, nr. 1 - 1989, Amsterdam. 63 pp.
  • Klaas van Berkel 1997. Wetenschapsgeschiedenis als brug tussen twee culturen. Universiteit van Utrecht.
  • Klaas van Berkel, A. van Helden & L. Palm red. 1999. A History of Science in the Netherlands. Survey, Themes and Reference. Leiden: Brill.
  • Reijer Hooykaas 1976. Geschiedenis der natuurwetenschappen. Utrecht.
  • Geert Vanpaemel 1998. Wetenschapsgeschiedenis in Belgie, in: Geschiedenis van de wetenschappen in Belgie van de Oudheid tot 1815. Brussel: Gemeentekrediet.


                                     

7. Externe links

  • Vrije Universiteit Amsterdam, Stevin Centre for History of Science and Humanities
  • Vrije Universiteit Amsterdam, Afdeling Algemene Vorming Wetenschapsgeschiedenis van de Faculteit der Betawetenschappen
  • Gewina, Belgisch-Nederlands genootschap voor wetenschaps- en universiteitsgeschiedenis / Société Belgo-Néerlandaise pour lhistoire des sciences et des universités
  • Het tijdschrift Studium tot 2008 Gewina
  • Landelijke Werkgroep Wetenschapsgeschiedenis
  • Digitaal Wetenschapshistorisch Centrum
  • Universiteit Utrecht, Descartes Center for the History and Philosophy of the Sciences and the Humanities
  • Centrum voor Wetenschapsgeschiedenis in Gent
  • Stichting Academisch Erfgoed
  • Universiteit Twente, Science, Technology and Society
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →