Back

ⓘ Dike (geologie)



Dike (geologie)
                                     

ⓘ Dike (geologie)

Een dike of gang is in de geologie een plaatvormig lichaam dat oorspronkelijk horizontale gesteentelagen doorsnijdt. Dikes kunnen zowel magmatisch als sedimentair van oorsprong zijn.

                                     

1. Naamgeving

Het woord "dyke" is direct afgeleid van het Nederlandse "dijk". De Amerikaanse en meest gebruikte schrijfwijze is "dike". Door de verticale positie van dikes doen ze enigszins denken aan de Nederlandse dijken.

                                     

2. Magmatische dikes

Magmatische dikes zijn verticale intrusies van gang- of dieptegesteente. Een magmatische dike is als het ware een plak verticaal staande gestolde magma. Dikes kunnen tot kilometers lang zijn en ontstaan meestal in spleten en rekbreuken waar magma langs de zwakke zones omhoog kan komen. Doordat dikes andere gesteentes doorsnijden, valt een ouderdomsrelatie vast te stellen; de dike is altijd jonger dan het gesteente dat doorsneden wordt.

Een stollingsgesteentelichaam dat horizontaal georienteerd is, wordt een sill genoemd. Sills liggen evenwijdig aan horizontaal afgezette sedimentlagen strata, terwijl een dike daar loodrecht op staat.

Dikes ontstaan vaak uit een gemeenschappelijke magmakamer of ander gesmolten gesteentelichaam en kunnen "zwermen" vormen. Vaak zijn deze concentrisch terug te vinden rondom een gestold plutoon of diatremen. Het magma volgt bij voorkeur zwakke zones in de aardkorst, vaak breuken en andere spleten. De chemische samenstelling van dikes kan varieren van basaltisch tot ryolitisch. Een bijzondere vorm van een dike, die heel groot kan worden, is een pegmatiet. Deze sterk in zeldzame elementen aangerijkte "armen" vormen zich in de uitersten van magmakamers of in verbrede dikes.

Uitverweerde dikes steken uit in het landschap door het verschil in competentie tussen het omringende sedimentaire gesteente en de dike. Stollingsgesteentes verweren doorgaans veel moeilijker dan "zachtere" afzettingsgesteentes.

                                     

3. Sedimentaire dikes

Door sedimentaire of erosieve processen kunnen dikes in gesteente ontstaan, die bestaan uit sedimentair gesteente. Er zijn twee manieren waarop deze structuren kunnen ontstaan:

  • Als ondiepe sedimentlagen zich in een toestand van permafrost bevinden, kunnen er grote scheuren ontstaan in de bevroren bodem. Deze kunnen van bovenaf gevuld worden met een ander type sediment. Ook in zulke gevallen kan de resulterende structuur in het sediment een dike zijn.
  • Door de lithostatische druk kan in een pakket afwisselend grofkorrelige en impermeabele kleiige sedimentlagen een te kritieke vloeistof ontstaan, waarna het grofkorrelige sediment naar boven stroomt in een grote verticale trechter. De structuur die dit achterlaat is een dike opgevuld met het grofkorrelige sediment, die door hogere lagen heensnijdt.
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →